Over utopia

Utopia is een van oorsprong Nederlands televisieprogramma dat is bedacht en ontwikkeld door John de Mol. In het programma verblijft een groep van 15 mensen 24/7 op een afgesloten terrein dat is uitgerust met camera’s, zodat ze voortdurend door de kijkers kunnen worden gevolgd. De Nederlandse versie wordt elke werkdag uitgezonden op SBS 6.

Utopia is op werkdagen te zien op SBS 6 om 19:30uur

Format utopia

Na het succes van Big Brother en De Gouden Kooi besloot De Mol een nieuw concept binnen dit format te laten ontwikkelen. De basisuitgangspunten van De Gouden Kooi bleven bestaan, maar kregen meer invloeden van Expeditie Robinson, waar toentertijd Big Brother en De Gouden Kooi ook al deels op gebaseerd waren. De Mol kwam toen aan de hand van het boek Utopia op een aantal aanpassingen en zo ontstond het programma waarin een groep van 15 personen vierentwintig uur per dag met elkaar samenleeft op een afgesloten stuk terrein, waarbij ze gevolgd worden door camera’s. Volgens journalist Malou van Hintum is het echter een variatie op het in 2000 door de BBC uitgezonden succesvolle televisieprogramma Castaway, waarin een groep van 36 personen op een afgelegen eiland in Schotland een jaar lang een nieuwe samenleving ging opbouwen.

Op je eigen aangewezen

De inwoners hebben verschillende vaardigheden, levensvisies en gewoonten. Ze moeten min of meer in eigen levensonderhoud voorzien. Tijdens het verblijf mogen ze via brieven contact onderhouden met familie en vrienden en één keer tijdens het verblijf drie uur lang familie ontvangen. Alleen in noodgevallen mogen ze het terrein verlaten. Eens in de zoveel tijd vindt er een nominatieronde plaats, waarbij minimaal drie inwoners op de schopstoel kunnen belanden. Er komen vervolgens twee kandidaat-inwoners een paar dagen lang meedraaien in Utopia, waarna eentje door de bestaande inwoners wordt verkozen tot de nieuwe inwoner en de andere naar huis wordt gestuurd. De nieuwe inwoner moet vervolgens een dag later kiezen welke van de genomineerde inwoners moet vertrekken. Nieuwe inwoners mogen alleen naar binnen met de kleding die ze aan hebben en met een kleine kist met spullen.

Inwoners mogen het programma ook vrijwillig verlaten. Doen ze dat echter binnen 15 maanden dan zijn ze een vooraf naar rato ingelegde borg kwijt, behalve als er sprake is van overmacht. Deze borg varieert van 0 tot 25.000 euro en gaat naar een goed doel naar keuze.

Utopia Nederland

Selectieronden

Er meldden zich ruim 4500 mensen voor de aanvang aan en daarvan bleven na de selectie uiteindelijk veertig over. De Mol besloot te helpen bij de selectie van de uiteindelijke vijftien deelnemers. Hierna werd aan de overige vijfentwintig kandidaten gevraagd of ze mee wilden werken aan een testuitzending. Een aantal heeft begin december drie dagen in Utopia verbleven zodat gekeken kon worden of het concept nog verder aangepast moest worden. Dit leidde tot het weghalen van enkele basisbehoeften en het verlagen van het initiële budget. Op 31 december 2013 gingen de uiteindelijke vijftien deelnemers het terrein op. De locatie is het zuidelijkste stuk van het voormalige Asielzoekerscentrum Crailo in de gemeente Laren. Na aanvang kon men zich wederom aanmelden voor een vrij te vallen plaats. Dit heeft 1.000 inschrijvingen opgeleverd.

Start en verloop

Volgens verschillende media zou Utopia het laatste redmiddel zijn voor SBS 6, dat begin 2014 een slechte marktpositie had. De bedenker van het programma, John de Mol, sprak dit tegen. In mei 2014 werd zelfs bekend dat De Mol het programma bijna aan RTL 5 had verkocht.

Zijn verwachting voor het programma was om 800.000 kijkers te behalen na verloop van tijd. Ook zegde hij toe dat het programma minimaal 3 maanden op televisie zou zijn, met als einddoel één jaar. De Mol kwam hier later op terug, toen het na een jaar nog succesvol was. De Mol zag in Utopia een nieuwe GTST.

Utopia begon op 31 december 2013. Er was toen alleen een kale loods met een waterleiding en een elektriciteitsleiding, een onbewerkt stuk land, een kapotte tractor, twee koeien, vijfentwintig kippen, een telefoon met vijfentwintig euro aan beltegoed en een kluis met tienduizend euro. Daarnaast kregen de inwoners direct na de start de onverwachte gelegenheid om nog één keer naar huis te gaan om in 15 minuten tijd een kist met spullen te vullen. Ze mochten daarvoor 30 minuten met elkaar overleggen wie wat ging meenemen. Daarna moesten ze zelf geld gaan verdienen binnen Utopia. Benodigde goederen kunnen ze bestellen bij een beperkt aantal leveranciers.

Einde eerste jaar

Aan het einde van 2014 werd inwoner Giorgio uitgeroepen tot Utopiaan van het jaar. Hij kreeg de inhoud van de kas (€ 23.688). Bovendien mochten de inwoners die voor 1 oktober 2014 in het programma waren gekomen zelf bepalen of ze wilden blijven of niet. Drie inwoners besloten te stoppen.

Einde tweede jaar

Aan het einde van 2015 werd inwoner Ivan uitgeroepen tot Utopiaan van het jaar. Hij kreeg de inhoud van de kas. Verder mocht hij 3 beloningen van respectievelijk € 1000,-, € 2500,- en € 5000,- geven aan drie medebewoners. Niet veel later kreeg hij nog een opdracht: hij moest een van zijn medebewoners wegsturen uit Utopia.

Einde derde jaar

Aan het einde van 2016 werd inwoner Bas uitgeroepen tot Utopiaan van het jaar. Hij kreeg de inhoud van de kas (€ 15.941). Verder mocht hij 3 beloningen van respectievelijk € 1000,-, € 2500,- en € 5000,- geven aan drie medebewoners.

Nominaties

De nominaties van Utopia in Nederland vonden in 2014 eens in de vier weken plaats. Sinds januari 2015 vinden de nominaties eenmaal in de 8 weken plaats. Kijkers kunnen via internet kiezen uit drie nieuwe kandidaten, waarvan de twee met de meeste stemmen een tijdelijk visum krijgen. Eerst vindt er nog een nominatieronde plaats. Alle inwoners kunnen ieder drie stemmen verdelen hoe ze maar willen. Ze mogen niet op zichzelf stemmen. Daarnaast mogen ook de kijkers meebeslissen wie genomineerd moet worden. In mei 2014 werd het nominatieproces eenmalig omgedraaid. Er werden toen positieve stemmen gegeven. De inwoners met de minste stemmen waren in dat geval de genomineerden.

Een dag na de nominaties komen de twee kandidaten met het tijdelijke visum voor vier dagen meedraaien in Utopia. Daarna gaan de bestaande inwoners beslissen welke van deze twee kandidaten de nieuwe inwoner wordt. Hiervoor heeft elke inwoner één stem en de meeste stemmen gelden. De nieuwe inwoner zal vervolgens een dag later moeten kiezen welke van de genomineerde inwoners het terrein moet verlaten.

Uitzendingen

De gebeurtenissen op het terrein kunnen gevolgd worden via nieuwsberichten en de livestreams op de website, een app en de sociale media. Men kan een dag-, week- of maandabonnement afsluiten waarmee men toegang krijgt tot alle beschikbare content. In januari 2014 was de toegang tot alle content gratis.

Daarnaast wordt er op werkdagen een compilatie van de gebeurtenissen uitgezonden op SBS 6 van 19:30 tot 20:00 uur. In eerste instantie zou het programma van 19:30 tot 20:30 uur worden uitgezonden, maar vanwege de concurrentie vanaf 20:00 uur werd besloten om de uitzending in te korten tot een half uur. Enkele afleveringen duurden wel een uur, waaronder de eerste aflevering.

De eerste drie weken liepen de afleveringen 7 tot 10 dagen achter op de werkelijkheid. Na kritiek besloten SBS 6 en Talpa via een online enquête te peilen wat de kijkers graag wilden zien en hoe de uitzendingen verbeterd kon worden. Bijna alle 13.000 stemmers waren het erover eens dat de uitzendingen actueler moesten worden. Om dat te bewerkstelligen werden in een aantal afleveringen tijdelijk 2 à 3 dagen in Utopia behandeld in plaats van één dag. Sinds week 5 wordt in de maandaguitzending de vrijdag en de zaterdag behandeld en de rest van de week lopen de uitzendingen twee dagen achter.

Utopia internationaal

Voordat het programma op televisie was, werd vanuit diverse landen al belangstelling getoond, waarbij Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk serieuze kopers waren.

Op 23 januari 2014 werd Utopia verkocht aan Fox Broadcasting Company. De Amerikaanse versie zou volgens John de Mol nog primitiever zou worden, omdat de deelnemers van de Nederlandse versie het volgens hem bij de start te gemakkelijk hadden. De Amerikaanse versie begon op 29 augustus 2014, en de eerste televisie-uitzending vond plaats op 7 september 2014 en trok 4,6 miljoen kijkers. Het programma werd daar aanvankelijk twee keer per week op primetime uitgezonden. Wegens tegenvallende kijkcijfers is er sinds oktober 2014 nog maar één uitzending. Op 2 november werd bekend dat het programma in Amerika stopte. Utopia werd in Amerika gepresenteerd door Dan Piraro. De openingsmelodie werd ingezongen door de band Daughtry. De Nederlandse openingsmelodie van Miss Montreal werd dus niet gebruikt.

In maart 2014 werd het programma-idee verkocht aan de Turkse televisiezender TV 8 en een maand later aan het Duitse ProSiebenSat.1 Media.

Duitsland

De Duitse versie van Utopia startte op 22 februari 2015 en trok bij de eerste aflevering ruim 3 miljoen kijkers. In Duitsland heet het programma Newtopia en is het net als in Nederland elke werkdag te zien, op Sat.1. Net als de Amerikaanse versie van Utopia kende ook deze versie geen lang bestaan. Na een half jaar ging het programma in Duitsland alweer van de buis vanwege het feit dat het programma bleek te worden gemanipuleerd door de programmamakers. Een productiemedewerkster van Talpa besprak in het geheim met de bewoners wat er ging gebeuren in Utopia en dat werd per ongeluk gefilmd, zodat dit op de livestreams te zien was. Hierdoor werd ontdekt dat de Duitse Utopia niet echt een realityshow was en dus nep was. Dit tot woede van de kijkers die hierdoor massaal afhaakten, waardoor de kijkcijfers steeds lager werden. De betrokken productiemedewerkster werd per direct ontslagen. De Duitse zender ProSiebenSat 1, die Utopia uitzond, besloot daarom op 20 juli 2015 de stekker uit het programma te trekken.

De Turkse versie van Utopia heet Ütopya en wordt sinds oktober 2014 uitgezonden op TV 8. Zowel Duitsland als Turkije gebruiken net als Nederland de openingsmelodie van Miss Montreal.

In juni 2015 is een versie van Utopia in China van start gegaan. In China heet het programma The 15 of Us.

Prijzen

Op 2 maart 2015 won Utopia een van De TV-Beelden in de categorie ‘beste nieuwe format’.